Sự tham lam của các hãng dược khiến dịch Covid-19 kéo dài toàn cầu?

Vaccine chống Covid-19 của Pfizer/BioNTech và Moderna. 

Khi đại dịch Covid-19 vẫn đang diễn biến phức tạp và nhiều nước vẫn “đói” vaccine, các hãng dược lớn và nhiều nước trên thế giới đang đẩy mạnh sản xuất bằng nhiều cách, đồng thời khéo léo tăng giá để tận dụng “miếng mồi” béo bở này.

Trong một cuộc thảo luận với các nghị sĩ, Thủ tướng Anh Boris Johnson khẳng định việc thế giới nhanh chóng có vaccine chống Covid-19 là “nhờ chủ nghĩa tư bản”, “nhờ sự tham lam”. Câu nói của ông Johnson phản ánh quan điểm phổ biến và gây tranh cãi rằng sự tham lam là động lực của tiến bộ công nghệ.

Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết tính tháng 5, các quốc gia có thu nhập thấp mới chỉ nhận vỏn vẹn 0,3% tổng lượng vaccine toàn cầu. Tính đến tháng 6, COVAX mới chỉ phân phối được 90 triệu trên tổng số 2 tỷ liều vaccine đã cam kết. Một năm sau ngày Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thành lập Trung tâm Tiếp cận Công nghệ Covid-19 để thúc đẩy trao đổi bản quyền sở hữu trí tuệ, kiến thức và dữ liệu, nhưng “không một công ty nào cung cấp kiến thức công nghệ”.

Theo một bài đăng trên trang The Guardian (Anh) hồi tháng 6, các nhà phân tích ước tính hai hãng Moderna và Pfizer sẽ chiếm phần lớn trong tổng số 70 tỷ USD lợi nhuận toàn cầu từ vaccine trong năm 2021. Song con số này có thể có thể sẽ cao hơn khi biến thể Delta lây lan rộng rãi và các nhà khoa học đang tranh luận liệu mọi người có cần tiêm mũi nhắc lại hay không.

Hồi tháng 5, hãng dược phẩm Moderna dự đoán sẽ đạt doanh thu 19,2 tỷ USD từ vaccine trong năm 2021, nhưng ước tính con số đó có thể tăng trong tuần tới.

Ngày 5/8, Moderna, công ty nhận tài trợ của Chính phủ Mỹ để phát triển vaccine, sẽ tiết lộ doanh thu trong quý II. Hồi tháng 5, hãng dược phẩm này dự đoán sẽ đạt doanh thu 19,2 tỷ USD từ vaccine trong năm 2021, nhưng ước tính con số đó có thể tăng trong tuần tới.

Với Pfizer, công ty này sẽ chiếm phần lớn lợi nhuận từ vaccine phòng Covid-19 toàn cầu. Pfizer hiện tính phí khoảng hơn 30 USD/người cho hai mũi tiêm theo yêu cầu ở châu Âu và Mỹ.

Pfizer đã thu được 11,3 tỷ USD trong nửa đầu năm nay từ loại vaccine phòng Covid-19 mà công ty này phát triển cùng BioNTech của Đức. Tuần trước, Pfizer đã nâng dự báo doanh thu năm 2021 của họ từ 26 tỷ USD lên 33,5 tỷ USD. Tổng doanh thu của Pfizer đã tăng 86% trong quý II, nhưng chỉ tăng 10% nếu không tính tới doanh thu từ vaccine phòng Covid-19.

Hai hãng dược Pfizer và Moderna cũng nhân cơ hội này để nâng giá sản phẩm. Financial Times ngày 1/8/2021 cho biết giá bán một liều các loại vaccine Pfizer và Moderna được giao cho Liên Hiệp Châu Âu sẽ lần lượt tăng 26% và 13%. Cụ thể, giá bán một liều Pfizer tăng từ 15,5 lên thành 19,5 euro và của Moderna là từ 19 lên thành 21,5 euro.

Các nước thu nhập thấp càng đối mặt nhiều khó khăn khi hàng loạt quốc gia giàu có bắt đầu xếp hàng mua thêm vaccin để tiêm liều thứ ba cho người dân. Mới đây, Mỹ, Israel và Đức đã thông qua việc tiêm mũi thứ ba cho người già và người có hệ miễn dịch yếu.

Theo chuyên gia Tahir Amin, Giám đốc Sáng kiến Dược phẩm, Khả năng tiếp cận và Kiến thức, với việc biến chủng Delta lây lan rất nhanh và các biến chủng mới có thể xuất hiện, tình trạng thiếu hụt nguồn cung vaccine của các nước nghèo sẽ tiếp tục kéo dài trong nhiều năm.

Cựu Thủ tướng Anh Gordon Brown nói “thế giới sẽ không thể chịu đựng được nạn phân biệt chủng tộc vaccine”.

Tổng giám mục Thabo Makgoba ở Cape Town (Nam Phi) và cựu Thủ tướng Anh Gordon Brown mô tả tình trạng này là “chế độ phân biệt chủng tộc vaccine”, xuất phát từ sự tham lam. 

Hiện, các công ty dược, đội ngũ vận động hành lang và các chính trị gia cánh hữu ở Mỹ tiếp tục phản đối dữ dội đề xuất miễn trừ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ với vaccine chống Covid-19. Họ nói rằng việc miễn trừ sẽ làm chậm tốc độ sản xuất và dẫn tới tình trạng vaccine giả xuất hiện ồ ạt.

Thậm chí, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Richard Burr tuyên bố việc miễn trừ “sẽ hủy hoại quá trình đổi mới công nghệ chúng ta đang dựa vào để vượt qua đại dịch”. Điều đó có nghĩa là theo họ, bản quyền và giá cao là điều cần thiết để thúc đẩy đổi mới công nghệ sinh học.

Tuy nhiên, vấn đề là lòng tham không tạo ra sự đổi mới công nghệ giúp tạo ra vaccine chống Covid-19. Trên thực tế, công nghệ đằng sau vaccine mRNA – loại được Pfizer/BioNTech và Moderna sản xuất – được các nhà khoa học thuộc Đại học Pennsylvania (Mỹ) sáng chế sau nhiều thập niên nghiên cứu.

Theo dữ liệu của Viện Tư duy Kinh tế mới, chuyên gia Smith chỉ ra rằng từ năm 2009 đến 2018, có tới 18 công ty dược thuộc chỉ số chứng khoán S&P 500 chi tiền mua lại cổ phần và chia cổ tức nhiều hơn trung bình 14% so với chi phí nghiên cứu và phát triển. Từ năm 2013 đến 2018, AbbVie – công ty dược phẩm sinh học Mỹ – chi 2,45 tỷ USD cho nghiên cứu và phát triển, 4,17 tỷ USD mỗi năm cho quảng cáo và tiếp thị, và tới 50 tỷ USD để mua lại cổ phần và trả cổ tức cho các cổ đông.

Đồng thời, báo cáo của Ủy ban Giám sát và Cải tổ thuộc Hạ viện Mỹ cho biết các công ty dược sử dụng một phần đáng kể chi phí nghiên cứu và phát triển để “trấn áp sự cạnh tranh từ các sản phẩm tương đồng và tiếp tục tăng giá bán”. Điều đó có nghĩa là sự tham lam của các hãng dược trên thực tế cản trở sự đổi mới.

Cựu Thủ tướng Anh Gordon Brown nói “thế giới sẽ không thể chịu đựng được nạn phân biệt chủng tộc vaccine”.