Liệu kế hoạch “khai tử” than đá của thế giới có trở thành hiện thực khi ‘càng cai càng nghiện’?

Mặc cho Chính phủ các nước đang nỗ lực không ngừng để “khai tử” than – thứ nhiên liệu bẩn nhất thế giới, tập trung vào phát triển năng lượng tái tạo, than lại được “săn lùng” mạnh mẽ và có giá cao nhất mọi thời đại. 

Kế hoạch “chấm dứt kỷ nguyên” than đá của các nước trên thế giới

Than đá – loại nhiên liệu hóa thạch từng giúp châu Âu tiến hành cuộc cách mạng công nghiệp trong suốt hai thế kỷ, nhưng cũng chính là thủ phạm gây ra những hậu quả môi trường nghiêm trọng, dẫn tới nguy cơ biến đổi khí hậu ngày càng cao. “Một triệu người trên khắp thế giới thiệt mạng hàng năm do ô nhiễm không khí gây ra bởi việc đốt than. Nhân loại cũng phải chi hàng tỷ USD mỗi năm để giải quyết những hậu quả do sử dụng than gây ra”, Bộ trưởng Môi trường Canada Catherine McKenna khẳng định tại COP23.

Thêm vào đó, theo các báo cáo của Liên hiệp quốc, than đá là nguồn năng lượng chính trong sản xuất điện, song nó cũng gây tổn hại nghiêm trọng tới chất lượng không khí, môi trường và khiến Trái đất bị nóng lên. Với việc than đá tạo ra 40% khí thải carbon của toàn thế giới, việc ngừng sử dụng loại nhiên liệu “bẩn” này này chính là mục tiêu trung tâm của cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Than đá gây tổn hại nghiêm trọng tới chất lượng không khí, môi trường và khiến Trái đất bị nóng lên.

Đây là nguyên nhân khiến không chỉ châu Âu mà toàn thế giới muốn sớm chấm dứt kỷ nguyên than đá.

Các chuyên gia về môi trường đã lên tiếng chỉ trích các nước sản xuất than đá lớn như Ba Lan, Đức khi họ vẫn tiếp tục khai thác và đốt than trong các nhà máy nhiệt điện. Ô nhiễm không khí từ việc đốt than đá gây tổn hại trực tiếp tới sức khỏe con người, thậm chí nó còn được coi là “kẻ thù của loài người”. Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã yêu cầu chấm dứt trợ cấp tài chính cho các ngành khai thác than đá trên toàn thế giới. Dưới sức ép của dư luận, nhiều ngân hàng, các nhà quản lý vốn, các hãng bảo hiểm và hãng công nghiệp đang dần dần từ bỏ lĩnh vực này.

Trung Quốc, nước phát thải nhiều nhất thế giới, mới đây cũng đặt mục tiêu trung hòa khí thải carbon vào năm 2060. Bắc Kinh đã tuyên bố sẽ dừng hoạt động đầu tư nước ngoài vào các nhà máy điện sử dụng than đá. 

Giá than đạt kỷ lục, cao nhất trong vòng 13 năm

Theo dữ liệu từ hãng tin Bloomberg, giá than nhiệt lượng loại tốt xuất đi từ cảng Newcastle, Australia – được xem là mức giá tiêu chuẩn đối với than nhiệt lượng trên thị trường châu Á trong ngày 3/10 đã thiết lập mức giá kỷ lục mới 203,2 USD/tấn (mức cao nhất kể từ tháng 7/2008). Chưa dừng lại ở đó, giá than được dự báo sẽ vẫn tiếp tục giữ ở mức cao trong 3 tháng cuối năm. 

Nguyên nhân của thực trạng trên bắt nguồn từ việc Trung Quốc ồ ạt thu mua than trên toàn cầu nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt điện trầm trọng tại nước này. Có ít nhất 20 tỉnh, thành tại Trung Quốc đã phải cắt giảm điện luân phiên trên diện rộng.

Khủng hoảng điện xảy ra do hoạt động sản xuất tăng mạnh, nhu cầu sử dụng điện của Trung Quốc tăng nhanh, kéo theo là nhu cầu lớn về than đá. Tuy nhiên, nguồn cung than nội địa và nhập khẩu của nước này đều có xu hướng giảm, làm giá tăng.

Ngoài Trung Quốc và châu Á thì thị trường than thế giới đang trở nên “nóng” hơn bao giờ hết. Giá than đã liên tiếp phá vỡ những kỷ lục cao để thiết lập thêm những đỉnh cao mới do nhu cầu tăng mạnh và nhiều yếu tố khác. Thời tiết nóng bất thường cũng thúc đẩy nhu cầu than tăng mạnh tại nhiều thị trường như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ…

Chính phủ và các công ty sản xuất trên toàn cầu cũng sẵn sàng trả những khoản tiền kỷ lục để giữ có đủ điện, giữ cho các nhà máy của mình không bị gián đoạn trong hoạt động. Đó chính là thực tế nhức nhối mà các lãnh đạo toàn cầu phải đối mặt tại cuộc đàm phán về khí hậu tại Glasgow trong tháng này và hy vọng về một thỏa thuận chấm dứt sự phụ thuộc vào loại “nhiên liệu bẩn nhất” của thế giới này.

Tình trạng thiếu điện tại Trung Quốc trở nên nghiêm trọng khi giá than liên tục lập kỷ lục (Ảnh: Bloomberg).
Nhu cầu than vẫn lớn, thế giới “càng cai càng nghiện”?

Mặc dù các quốc gia trên thế giới đều đồng lòng cam kết loại bỏ than đá nhưng sự gia tăng mạnh mẽ của giá than những tuần gần đây cho thấy rõ ràng hơn bao giờ hết rằng những cam kết đó vẫn chưa đủ. Cả thế giới hiện giờ vẫn đang phụ thuộc quá nhiều vào than.

  • Than vẫn chiếm ưu thế trong cơ cấu sản xuất điện của thế giới.

Hiện nay, thay vì ngừng hoạt động các nhà máy cũ thì nhiều mỏ than mới vẫn được xây dựng. Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự báo lượng khí thải từ ngành điện sẽ đạt mức kỷ lục vào năm sau khi việc sử dụng điện than tăng mạnh. Việc thiếu điện, thiếu khí đốt tự nhiên đã làm tăng nhu cầu than, khiến giá than tăng vọt.

Trong khi sản lượng than bị hạn chế đáng kể do các công ty khai thác lớn buộc phải từ bỏ than dưới áp lực từ nhà đầu tư, giá bán cao có thể thu hút các công ty tư nhân hoặc công ty có quy mô nhỏ.

  • Nhu cầu than của Trung Quốc vẫn không giảm

Từ năm 1990, nhu cầu than của Mỹ đã giảm một nửa, do các công ty điện chuyển sang sử dụng khí đốt. Nhu cầu của châu Âu cũng giảm được gần 2/3. Tuy nhiên, nhu cầu tăng tại Trung Quốc (đất nước chiếm ½ tổng thu cầu toàn thế giới) đã bù đắp tất cả. 

Không chỉ Trung Quốc, Ấn Độ cũng là quốc gia đốt than nhiều hơn tổng lượng than của châu Âu và Mỹ cộng lại. Các nhà khai thác cũng đặt cược vào nhu cầu tăng lên tại các nước như: Việt Nam, Bangladesh hay Indonesia. Tính từ đầu năm đến nay, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản và Việt Nam đã mở thêm hơn 600 nhà máy điện than.

Kết luận

Hiện nay, thế giới đang bước vào giai đoạn của năng lượng tái tạo. Sự gia tăng nhanh chóng của công nghệ, sự trợ cấp khổng lồ từ các chính phủ đã khiến những cánh đồng pin mặt trời hay tuabin gió trở nên phổ biến. Tuy nhiên, mặc cho thị trường năng lượng tái tạo phát triển nhanh, đốt than vẫn là cách sản xuất năng lượng được yêu thích nhất trên thế giới, chiếm đến 1/3 tổng lượng điện toàn cầu. Có lẽ kế hoạch “khai tử” than đá của các Chính phủ sẽ phải cần một thời gian dài để thực hiện triệt để.