Động cơ đằng sau sự rút lui của các đại gia công nghệ Trung Quốc là gì?

Sự rút lui của các ông trùm công nghệ Trung Quốc làm dấy lên suy đoán về động cơ thực sự giữa những tranh cãi và cuộc đàn áp Big Tech.

Giám đốc điều hành JD.com Richard Liu đã trở thành ông trùm công nghệ mới nhất rời bỏ công việc quản lý đế chế kinh doanh của mình trong bối cảnh Cuộc đàn áp sâu rộng của Bắc Kinh đối với lĩnh vực này.

Trong bối cảnh các tên tuổi lớn nhất trong lĩnh vực công nghệ của Trung Quốc tiếp tục rút lui khỏi chiến tuyến điều hành công ty của họ, vẫn còn đó những suy đoánvề động cơ thực sự và mức độ quyền lực mà các ông lớn thực sự từ bỏ.

Tuần này, người sáng lập JD.com – Richard Liu Qiangdong đã trở thành ông trùm công nghệ mới nhất từ ​​bỏ trách nhiệm quản lý hàng ngày tại công ty của mình, tiếp nối sau Zhang Yiming, người sáng lập ByteDance, chủ sở hữu TikTok và người sáng lập Pinduoduo, Collin Huang Zheng đã đưa ra thông báo tương tự vào đầu năm nay.

Ba người họ đều thuộc thế hệ tỷ phú Trung Quốc mới, những người đã xây dựng cơ nghiệp của mình trong quá trình phát triển của nền kinh tế internet của đất nước trong hai thập kỷ qua.

Tuy nhiên, không giống như các đối tác của họ ở phương Tây, các doanh nhân đang rút lui khỏi vai trò lãnh đạo khi vẫn còn khá trẻ. Nguyên nhân là bởi chính quyền Bắc Kinh đã tiến hành một cuộc đàn áp kéo dài đối với lĩnh vực công nghệ trong năm nay nhằm thúc đẩy việc kinh doanh phù hợp với lợi ích quốc gia và kêu gọi những người giàu có để đóng góp vào “sự thịnh vượng chung” của đất nước.

“Các doanh nhân công nghệ biết rằng các tỷ phú có thể phải chịu thiệt hại khủng khiếp trong hệ thống luật pháp của Trung Quốc, nhưng họ đã nghĩ rằng sự đóng góp của họ trong hành trình đạt được vị thế thống trị công nghệ của Trung Quốc đã phần nào giúp họ thoát khỏi số phận khủng khiếp như Xiao Jianhua” – Phó giáo sư Victor Shih nói thuộc khoa học chính trị tại Đại học California, San Diego, đề cập đến trường hợp một nhà tài phiệt Trung Quốc biến mất khỏi một khách sạn ở Hồng Kông vào trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm 2017.

Zhang Yiming – người sáng lập ByteDance, chủ sở hữu TikTok cũng cho biết anh sẽ từ bỏ vị trí lãnh đạo trong năm nay để dành nhiều thời gian hơn theo đuổi đam mê của mình và tìm hiểu những phát triển công nghệ mới nhất.

Ông Victor Shih nói thêm: “Giờ đây, nhiều người không còn chắc chắn như vậy nữa và có khả năng đã chọn giữ một hồ sơ thấp hơn nhiều hoặc thậm chí ‘chạy trốn’ hoàn toàn thị trường kinh doanh Trung Quốc”.

Tuy nhiên, trong lá thư chia tay, các doanh nhân đều viện dẫn những sở thích và lý do cá nhân khác để rút lui khỏi vai trò lãnh đạo của họ.

Tỷ phú Liu, người được Bloomberg xếp hạng là người giàu thứ 108 trên thế giới, đang chuyển giao vị trí chủ tịch tại một trong những công ty thương mại điện tử lớn nhất Trung Quốc cho một trung úy thân cận. Như vậy, nhà sáng lập này mới có thể dành nhiều thời gian hơn để “hoạch định chiến lược dài hạn của công ty và giúp phục hồi các khu vực nông thôn”, JD.com cho biết trong một thông cáo báo chí hôm thứ Hai. Liu sẽ vẫn là chủ tịch và giám đốc điều hành của công ty.

Nhiều nhà sáng lập đang tránh sang một bên sau những tranh cãi gần đây liên quan đến công ty của họ và phản ứng dữ dội của quốc gia chống lại sự thống trị của Big Tech và văn hóa làm việc – Theo Edward Tse, người sáng lập và giám đốc điều hành của Công ty cố vấn Gao Feng.

Huang từ chức chủ tịch hội đồng quản trị của Pinduoduo vào tháng 3 sau khi nó trở thành nền tảng thương mại điện tử lớn nhất về người mua tích cực. Huang nói rằng ông muốn dành nhiều thời gian hơn để nghiên cứu về thực phẩm và khoa học đời sống.

Hai tháng sau, Zhang Yiming cũng cho biết anh sẽ từ bỏ vị trí lãnh đạo trong năm nay để dành nhiều thời gian hơn theo đuổi đam mê của mình và tìm hiểu những phát triển công nghệ mới nhất.

Edward Tse, người sáng lập và giám đốc điều hành của Công ty cố vấn Gao Feng, cho biết có khả năng ẩn chứa một động cơ đằng sau sự rút lui của các tỷ phú trẻ. Ông nói: “Sau nhiều năm làm việc chăm chỉ, thời điểm thu hoạch đã đến với nhiều nhà sáng lập công nghệ. Họ có tiền để chi tiêu cho các lĩnh vực họ quan tâm và họ cảm thấy sự phát triển của công ty đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, nhiều nhà sáng lập đang tránh sang một bên sau những tranh cãi gần đây liên quan đến công ty của họ và phản ứng dữ dội của quốc gia chống lại sự thống trị của Big Tech và văn hóa làm việc”.

Huang đã từ chức sau cái chết của một nhân viên trẻ làm việc nhiều giờ và gục xuống đường khi đi bộ về nhà sau nửa đêm. Vụ án gây náo động cả nước. Nahf sáng laoaj kiêm chủ tịch ByteDance – Zhang Yimin đã quyết định từ bỏ vị trí Giám đốc điều hành và nhường lại cho người bạn cùng phòng ở trường đại học của mình sau khi kế hoạch IPO của công ty bị đình trệ.

Jack Ma, người sáng lập nổi tiếng một thời của Alibaba Group Holding, chủ sở hữu của South China Morning Post, đã từ chức chủ tịch điều hành ở tuổi 55 vào tháng 9 năm 2019, sau khi tuyên bố thay đổi một năm trước đó. Ông đã bị chỉ trích vào đầu năm 2019 vì chứng thực văn hóa làm việc 996 khét tiếng của ngành, đề cập đến việc làm việc từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, sáu ngày một tuần.

Jack Ma, người sáng lập nổi tiếng một thời của Alibaba Group Holding, chủ sở hữu của South China Morning Post, đã từ chức chủ tịch điều hành ở tuổi 55 vào tháng 9 năm 2019, sau khi tuyên bố thay đổi một năm trước đó. 

Vị tỷ phú cũng đã sa sút kể từ một bài phát biểu gây tranh cãi ở Thượng Hải vào tháng 10 năm ngoái, được cho là đã khiến các nhà chức trách phải xem xét lại đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng của công ty liên kết fintech Alibaba Ant Group.

Hình ảnh của chủ tịch JD.com, ông Liu  đã bị hoen ố vào năm 2018 khi ông ta bị bắt ở Minneapolis, Minnesota, vì cáo buộc cưỡng hiếp một nữ sinh. Các cáo buộc hình sự chống lại ông ta cuối cùng đã được bãi bỏ, nhưng Liu vẫn phải đối mặt với một vụ kiện dân sự từ sinh viên.

Pony Ma Huateng, người sáng lập trò chơi điện tử và truyền thông xã hội khổng lồ Tencent Holdings, đã không xuất hiện trước công chúng trong gần hai năm cho đến khi ông ta xuất hiện tại Đại hội Nhân dân Toàn quốc vào tháng Ba. Và người sáng lập Meituan, Wang Xing, đã gây tranh cãi vào tháng 5 khi ông xuất bản một bài thơ cổ chỉ trích việc “đốt sách” của hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc, mà một số người hiểu là một sự châm chọc vào chính phủ Trung Quốc hiện tại.

Tuy nhiên, theo Feng Chucheng, một đối tác tại công ty nghiên cứu Plenum, việc tránh xa “ánh đèn sân khấu” không có khả năng giúp các doanh nhân tránh được sự giám sát gia tăng của Bắc Kinh đối với các công ty của họ. Ông nói: “Mối quan tâm của đảng đối với an ninh mạng, bảo mật dữ liệu và độc lập về công nghệ là điều tối quan trọng”.

Cameron Johnson, một giảng viên trợ giảng tại Đại học New York và là đối tác của Tidal Wave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải, cho biết việc trở thành nổi tiếng không mang lại lợi ích cho các ông trùm Trung Quốc trong hai năm qua, vì luật lệ và xã hội của đất nước, môi trường sẽ thay đổi nhanh chóng dưới sư kiểm soát của một chính phủ chủ động.

Đồng thời, các ông trùm công nghệ không hoàn toàn bỏ lại công ty của họ và vẫn giữ cổ phần sở hữu đáng kể. Johnson nói: “Rõ ràng là bất kể người sáng lập có chức danh gì, họ vẫn đang kiểm soát công ty. Quyền lực và việc ra quyết định vẫn thuộc về người sáng lập”.